Nie samym Szelą polskość na Bukowinie żyje! Polacy w tym tyglu znaleźli się zanim w ogóle ukuł się termin „Galicja”. Być może nawet przed pojawieniem się słowa „rabacja” w polszczyźnie. Ale właściwie kiedy?  Dokładnej daty pierwszego „Zdrowaś Mario” na Bukowinie nie zna nikt. Wiadomo, że lata przed bytowaniem tamże Habsburgów późnośredniowieczni polscy franciszkanie ruszyli na […]

Napięta sytuacja w Królestwie Kongresowym objawiająca się licznymi manifestacjami patriotycznymi w latach 1861-1862, miała swoje odbicie w Galicji. Władze rosyjskie z całą stanowczością i brutalnością pacyfikowały każdą następną manifestację w nadziei, że pozwoli to ustabilizować sytuację w kraju. Wbrew tym oczekiwaniom nastroje rewolucyjne jedynie wzrastały, a społeczeństwo polskie coraz mocniej konsolidowało się.  Dotyczyło to również […]

Kraków jest żywym skansenem katolicyzmu za sprawą bractw pokutnych, które działają tam nieprzerwanie od średniowiecza. Żeby zobaczyć podobne cuda i dziwy, trzeba by jechać aż do Hiszpanii – ale i tak bractwa krakowskie są istnym fenomenem, gdyż funkcjonują bardziej „na poważnie”. Jedna z takich grup – Arcybractwo Dobrej Śmierci (znane także jako Arcybractwo Męki Pańskiej) […]

Przejeżdżając przez Ołpiny, miejscowość na pograniczu Małopolski i Podkarpacia, uwagę przykuwa ogromny ceglany kościół o wieży górującej nad okolicą. Jest to jedna z niewielu murowanych świątyń skrytych pośród malowniczych wsi na Pogórzu Ciężkowickim. Kiedyś znajdował się tu starszy kościół, także murowany. Ale od początku. Wieś lokowano za zgodą króla Kazimierza Wielkiego w 1349 roku na […]

— O nędzo czasów! — mówiłem do siebie. — I taki człowiek jest dla reszty świata tylko wariatem? Świat go wyszydza, wytrąca z pośrodka siebie, plwałby na niego, gdyby go nie sądził godniejszym litości jak pogardy; już to najmniej, kiedy go ma za nic. A tymczasem ten obłąkaniec czuje i myśli, jak nie czuje żaden […]

„Łemko: piśmo dla naroda” to czasopismo, którego pierwszy numer ukazał się 19 lutego 1928 roku, a które z bardzo dużą nieregularnością wychodziło do roku 1930. Jego powstanie zainicjował Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego, czyli utworzona w 1927 roku organizacja polityczna, skupiająca pod przywództwem Walerego Sławka rozmaite mniejsze ugrupowania, a także przedstawicieli mniejszości narodowych […]

Kiedy mówimy o karnawale dziś, najpewniej mamy na myśli obrazki z pochodów w Kolonii, Wenecji czy Rio de Janeiro. Wydarzenia te, zwykle organizowane przez władze, turystycznie zdyskontowane, relacjonowane na całym świecie, są jednak zaledwie odległymi powidokami karnawałów, które wykształciły się w średniowiecznej Europie – i co do istoty mają z nimi, prawdę mówiąc, niewiele wspólnego. […]

Bezcennym źródłem informacji o życiu codziennym społeczności żydowskiej w Brzozowie są pamiętniki Józefa Rogowskiego – brzozowianina, mistrza piekarskiego, działacza społecznego, inicjatora budowy obelisku przy drodze od strony Zmiennicy upamiętniającego zagładę brzozowskich Żydów. Jego wspomnienia zawierają opisy wyglądu Brzozowa w dwudziestoleciu międzywojennym, ważnych wydarzeń dla jego ówczesnych mieszkańców, a także osobistych relacji autora z Żydami. Z […]

Łączka to mała wieś w województwie mazowieckim. Leży w połowie drogi między Mińskiem Mazowieckim a Siedlcami. Liczy niecałe 30 numerów i nie ma nawet własnego kościoła. O historii tego miejsca nie sposób dowiedzieć się z wyszukiwarki internetowej. Co oczywiście nie oznacza, że nic się tutaj nie działo!  Dla Pani Krystyny Strzalińskiej z domu Gaciong (ur. […]

Radłów to miasteczko leżące w województwie małopolskim, 20 km na północ od Tarnowa. Na pierwszy rzut oka nie wydaje się ono szczególnie atrakcyjnym miejscem w porównaniu z pobliską wsią Zalipie z charakterystycznymi malowanymi chatami czy z sąsiednimi Wierzchosławicami, gdzie urodził się i mieszkał Wincenty Witos. Kilka kilometrów od Radłowa leżą też Jadowniki Mokre – wieś […]

Oto ja poślę Wam proroka Eliasza przed nadejściem dnia Pańskiego, dnia wielkiego i strasznego.  Księga Malachiasza III, 23 W tych stronach Podlasia po raz pierwszy znalazłam się jesienią 2022 roku. Przyjechałam wówczas z moją czytelniczką do Kruszynian – wioski tatarskiej z zielonym meczetem z końca XVIII wieku. Odwiedziłyśmy Dżennetę Bogdanowicz – właścicielkę słynnej restauracji Tatarska […]

Krzyże pańszczyźniane to osobliwe upamiętnienia rozsiane przede wszystkim, choć nie tylko na terenie dawnej Galicji. Można je spotkać także na ówczesnym terytorium Królestwa Polskiego (zabór rosyjski) – szczególnie w granicach guberni radomskiej. Z czasem pomniki pańszczyzny znajdujące się na tym obszarze zostały zamienione na pomniki upamiętniające odzyskanie niepodległości czy Tadeusza Kościuszkę. Natomiast znawcy tego tematu […]

Na południu Podkarpacia nad rzeką Stobnicą, po drodze w Bieszczady, znajduje się miasteczko powiatowe Brzozów. Turyści niechętnie się tu zatrzymują – wolą obejrzeć Galerię Beksińskiego i imponujące Muzeum Budownictwa Ludowego w pobliskim Sanoku. A jednak Brzozów nie jest miastem doskonale nijakim – tak jak kiedyś o Dębicy powiedział Wit Szostak. Historia wychodzi tu niemal z […]

Niektórzy nazywają go reaktywacją Steffena Möllera, inni zaś mówią, że jest bardziej polski niż Donald Tusk. Vincent Helbig to Niemiec zafascynowany Polską. Do tego stopnia, że nauczył się perfekcyjnie mówić po polsku i jakiś czas temu przeprowadził się na małą podkarpacką wieś. Na swoich kanałach w mediach społecznościowych (Wasz Niemiec) pogłębia relacje polsko-niemieckie, a jego […]

Są na świecie rzeki większe i miejsca ciekawsze, jednakże od jakiegoś czasu przyjeżdżam tu minimum dwa razy w miesiącu. W następstwie za każdym razem mam PTSD na myśl o powrocie do Warszawy.  Ta część Podlasia Nadbużańskiego to rodzinne strony mojego narzeczonego; region mało znany przez turystów i często pomijany w drodze do Krainy Otwartych Okiennic, […]