— O nędzo czasów! — mówiłem do siebie. — I taki człowiek jest dla reszty świata tylko wariatem? Świat go wyszydza, wytrąca z pośrodka siebie, plwałby na niego, gdyby go nie sądził godniejszym litości jak pogardy; już to najmniej, kiedy go ma za nic. A tymczasem ten obłąkaniec czuje i myśli, jak nie czuje żaden […]

„Łemko: piśmo dla naroda” to czasopismo, którego pierwszy numer ukazał się 19 lutego 1928 roku, a które z bardzo dużą nieregularnością wychodziło do roku 1930. Jego powstanie zainicjował Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego, czyli utworzona w 1927 roku organizacja polityczna, skupiająca pod przywództwem Walerego Sławka rozmaite mniejsze ugrupowania, a także przedstawicieli mniejszości narodowych […]

Kiedy mówimy o karnawale dziś, najpewniej mamy na myśli obrazki z pochodów w Kolonii, Wenecji czy Rio de Janeiro. Wydarzenia te, zwykle organizowane przez władze, turystycznie zdyskontowane, relacjonowane na całym świecie, są jednak zaledwie odległymi powidokami karnawałów, które wykształciły się w średniowiecznej Europie – i co do istoty mają z nimi, prawdę mówiąc, niewiele wspólnego. […]

Bezcennym źródłem informacji o życiu codziennym społeczności żydowskiej w Brzozowie są pamiętniki Józefa Rogowskiego – brzozowianina, mistrza piekarskiego, działacza społecznego, inicjatora budowy obelisku przy drodze od strony Zmiennicy upamiętniającego zagładę brzozowskich Żydów. Jego wspomnienia zawierają opisy wyglądu Brzozowa w dwudziestoleciu międzywojennym, ważnych wydarzeń dla jego ówczesnych mieszkańców, a także osobistych relacji autora z Żydami. Z […]

Łączka to mała wieś w województwie mazowieckim. Leży w połowie drogi między Mińskiem Mazowieckim a Siedlcami. Liczy niecałe 30 numerów i nie ma nawet własnego kościoła. O historii tego miejsca nie sposób dowiedzieć się z wyszukiwarki internetowej. Co oczywiście nie oznacza, że nic się tutaj nie działo!  Dla Pani Krystyny Strzalińskiej z domu Gaciong (ur. […]

Radłów to miasteczko leżące w województwie małopolskim, 20 km na północ od Tarnowa. Na pierwszy rzut oka nie wydaje się ono szczególnie atrakcyjnym miejscem w porównaniu z pobliską wsią Zalipie z charakterystycznymi malowanymi chatami czy z sąsiednimi Wierzchosławicami, gdzie urodził się i mieszkał Wincenty Witos. Kilka kilometrów od Radłowa leżą też Jadowniki Mokre – wieś […]

Oto ja poślę Wam proroka Eliasza przed nadejściem dnia Pańskiego, dnia wielkiego i strasznego.  Księga Malachiasza III, 23 W tych stronach Podlasia po raz pierwszy znalazłam się jesienią 2022 roku. Przyjechałam wówczas z moją czytelniczką do Kruszynian – wioski tatarskiej z zielonym meczetem z końca XVIII wieku. Odwiedziłyśmy Dżennetę Bogdanowicz – właścicielkę słynnej restauracji Tatarska […]

Krzyże pańszczyźniane to osobliwe upamiętnienia rozsiane przede wszystkim, choć nie tylko na terenie dawnej Galicji. Można je spotkać także na ówczesnym terytorium Królestwa Polskiego (zabór rosyjski) – szczególnie w granicach guberni radomskiej. Z czasem pomniki pańszczyzny znajdujące się na tym obszarze zostały zamienione na pomniki upamiętniające odzyskanie niepodległości czy Tadeusza Kościuszkę. Natomiast znawcy tego tematu […]

Na południu Podkarpacia nad rzeką Stobnicą, po drodze w Bieszczady, znajduje się miasteczko powiatowe Brzozów. Turyści niechętnie się tu zatrzymują – wolą obejrzeć Galerię Beksińskiego i imponujące Muzeum Budownictwa Ludowego w pobliskim Sanoku. A jednak Brzozów nie jest miastem doskonale nijakim – tak jak kiedyś o Dębicy powiedział Wit Szostak. Historia wychodzi tu niemal z […]

Niektórzy nazywają go reaktywacją Steffena Möllera, inni zaś mówią, że jest bardziej polski niż Donald Tusk. Vincent Helbig to Niemiec zafascynowany Polską. Do tego stopnia, że nauczył się perfekcyjnie mówić po polsku i jakiś czas temu przeprowadził się na małą podkarpacką wieś. Na swoich kanałach w mediach społecznościowych (Wasz Niemiec) pogłębia relacje polsko-niemieckie, a jego […]

Są na świecie rzeki większe i miejsca ciekawsze, jednakże od jakiegoś czasu przyjeżdżam tu minimum dwa razy w miesiącu. W następstwie za każdym razem mam PTSD na myśl o powrocie do Warszawy.  Ta część Podlasia Nadbużańskiego to rodzinne strony mojego narzeczonego; region mało znany przez turystów i często pomijany w drodze do Krainy Otwartych Okiennic, […]

Gdzie w Polsce znajdują się pozostałości po świętych gajach? Jakie skutki powoduje zjedzenie wilczej jagody? Czy łosie po spożyciu muchomorów mogą mieć halucynacje? Czym różni się polski syrop klonowy od kanadyjskiego? Jakich ziół w dawnych czasach używano do dokonywania aborcji? Kiedy w kuchni chłopskiej pojawiły się pomidory? O dzikich roślinach trujących i jadalnych, o Estonii, […]

Intrygują mnie twórcy, którzy mieszkają poza największymi ośrodkami artystycznymi i medialnymi w Polsce. Taką artystką jest krośnianka Justyna Łuczaj-Salej (ur. w 1975) – reżyserka filmowa, malarka, wykładowca w Instytucie Sztuk Pięknych Uniwersytetu Rzeszowskiego. Spotkałyśmy się w Krośnie w połowie wakacji, aby porozmawiać o historii tego miasta widzianej oczyma osoby, która urodziła się w nim i […]

Na Pogórzu Dynowskim na Podkarpaciu, między Lutczą, Strzyżowem i Jasłem leży dziesięć wsi, które przed II wojną światową zamieszkiwała jedna z najmniejszych grup etnograficznych, licząca niewiele ponad 8 tys. osób. Grupa ta, czyli Zamieszańcy przez pięć wieków tworzyła ruską enklawę na górzystej, nieurodzajnej ziemi. Chociaż Zamieszańcy otoczeni byli zewsząd przez polskie wioski i utrzymywali życzliwe […]

W latach 60. XX wieku w opuszczonej cerkwi w Karpatach w tajemnicy przed duchowieństwem odprawiano dziady. Jeszcze po II wojnie światowej mieszkańcy niektórych wsi położonych na obszarze Beskidu Niskiego organizowali stypy przedpogrzebowe, w których czynny udział brały zwłoki. Przed trzydziestu laty w kościele w Komborni żywy śpiew parafian nosił ślady dawnej ornamentyki barokowej – był […]