Estonia to kraina rozległych lasów i nieprzebytych torfowisk, aktualnie zajmujących ponad połowę powierzchni tego kraju. Prof. Łukasz Łuczaj w naszej rozmowie wspominał o tym, że w poszczególnych estońskich wsiach występują bardzo zróżnicowane nazwy roślin, a także mocno zróżnicowane dialekty. Ponadto w przeszłości każde obejście miało swoją indywidualną nazwę. Małe, długo izolowane osady otoczone bagnami nie […]

Gdzie w Polsce znajdują się pozostałości po świętych gajach? Jakie skutki powoduje zjedzenie wilczej jagody? Czy łosie po spożyciu muchomorów mogą mieć halucynacje? Czym różni się polski syrop klonowy od kanadyjskiego? Jakich ziół w dawnych czasach używano do dokonywania aborcji? Kiedy w kuchni chłopskiej pojawiły się pomidory? O dzikich roślinach trujących i jadalnych, o Estonii, […]

Intrygują mnie twórcy, którzy mieszkają poza największymi ośrodkami artystycznymi i medialnymi w Polsce. Taką artystką jest krośnianka Justyna Łuczaj-Salej (ur. w 1975) – reżyserka filmowa, malarka, wykładowca w Instytucie Sztuk Pięknych Uniwersytetu Rzeszowskiego. Spotkałyśmy się w Krośnie w połowie wakacji, aby porozmawiać o historii tego miasta widzianej oczyma osoby, która urodziła się w nim i […]

„Wielokulturowość” to modne słowo w Warszawie – mieście, w którym mieszkam od prawie 5 lat. Ale co tak naprawdę wiemy o przedstawicielach mniejszości narodowych zamieszkujących Mazowsze? Co wiemy o ludziach, którzy wożą nas Boltem, Uberem, przygotowują i dostarczają pod nos jedzenie z Pyszne.pl? Gdzie mieszkają, co jedzą, czym zajmują się po pracy i gdzie się […]

Na Pogórzu Dynowskim na Podkarpaciu, między Lutczą, Strzyżowem i Jasłem leży dziesięć wsi, które przed II wojną światową zamieszkiwała jedna z najmniejszych grup etnograficznych, licząca niewiele ponad 8 tys. osób. Grupa ta, czyli Zamieszańcy przez pięć wieków tworzyła ruską enklawę na górzystej, nieurodzajnej ziemi. Chociaż Zamieszańcy otoczeni byli zewsząd przez polskie wioski i utrzymywali życzliwe […]

W latach 60. XX wieku w opuszczonej cerkwi w Karpatach w tajemnicy przed duchowieństwem odprawiano dziady. Jeszcze po II wojnie światowej mieszkańcy niektórych wsi położonych na obszarze Beskidu Niskiego organizowali stypy przedpogrzebowe, w których czynny udział brały zwłoki. Przed trzydziestu laty w kościele w Komborni żywy śpiew parafian nosił ślady dawnej ornamentyki barokowej – był […]

W Wielkim Tygodniu spotkałam się z największym polskim projektantem mody w okresie PRL, Jerzym Antkowiakiem (ur. w 1935). W Art Cafe w Komorowie, miejscu, którego jest stałym bywalcem, rozmawialiśmy między innymi o pierwszych pokazach jego ulubionego projektanta Yvesa Saint Laurenta, o okolicznościach poznania Karla Lagerfelda, o niewydarzonej karierze pani Jany Wysockiej u Balenciagi, o modzie […]

1 września 1939 roku o godz. 4:40 Wieluń – urocze polskie miasteczko z ponad 700-letnią tradycją – zostało obrócone wniwecz. Lotnictwo Luftwaffe zniszczyło ponad 70% zabudowań, zginęło kilkuset cywilów. Atak ten (spornie z Westerplatte) jest uważany za rozpoczęcie II wojny światowej, najkrwawszego konfliktu w dziejach. Jak wyglądał Wieluń, którego już nie ma? Czym żyli jego […]

Znane ukraińskie śpiewaczki Danijela Bajko (ur. w 1929), Maria Bajko (ur. w 1931) i Nina Bajko (ur. w 1933) to trzy spośród pięciu córek Jakóba i Magdaleny Bajko. Te trzy Ukrainki urodziły się w mojej rodzinnej miejscowości Jabłonicy Polskiej i mieszkały tam jeszcze w trakcie okupacji niemieckiej. Chociaż o ich istnieniu nikt już nie pamięta, […]

Dlaczego ASP w Krakowie uchodzi za najbardziej konserwatywną uczelnię artystyczną? Jakim mecenasem sztuki jest współczesny Kościół Katolicki? Co najpiękniejszego może przydarzyć się malarzowi figuraliście? Kto jest najlepiej ubranym polskim księdzem? W jakiej cenie można kupić pończochy u tradycyjnego krawca papieskiego? Gdzie jest odprawiana najdoskonalsza liturgia trydencka na świecie? Jaką rolę w nowożytnej sztuce sakralnej odegrały […]

Pamiętas ty panie rok śtyrdziesty szósty, Ja cię chłopy biły kijami w zapusty? Lektura powieści Radka Raka Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli zainspirowała mnie do zaplanowania krótkiej wycieczki śladami rabacji galicyjskiej. Po 177 latach od rzezi szlachty dokonanej przez chłopów pod wodzą Jakuba Szeli [tekst powstał w 2023 roku], pojechałam […]

Od zawsze imponowały mi kobiety silne i przedsiębiorcze – indywidualistki, postaci mocno niejednoznaczne i wielowymiarowe. Taka była Lucyna Ćwierczakiewiczowa, która żyła w epoce (...) George Sand, bladych dziewic i kataru żołądka. Przeciw niezdrowym prądom owego czasu pani Ćwierczakiewiczowa podniosła sztandar „365 obiadów” i – zrobiła pierwszy krok do ocalenia kraju – pisał o niej Bolesław […]

Chociaż nazwisko Schopenhauer od razu przywołuje na myśl niemieckiego filozofa Arthura Schopenhauera, nosiła je także inna znana postać ze świata literatury – jego matka Johanna Schopenhauer. Była ona cenioną pisarką, prowadziła też salon literacki w Weimarze, w którym pojawiali się najwybitniejsi artyści początku XIX wieku. Przyjaźniła się m.in. z Johannem Wolfgangiem von Goethe. Johanna Schopenhauer […]

Gdybym miała wybrać jakiś podkład muzyczny pod opis wspomnień z mojego dzieciństwa, nałożyłabym na siebie dwie ścieżki dźwiękowe. Pierwszą byłaby muzyka Evanescence. Miałam osiem lat, kiedy usłyszałam w radiu mroczne piosenki z albumu Fallen (2003). Amy Lee to pierwsza artystka, o której napisałabym, że zaczęłam jej słuchać ś w i a d o m i […]

Miasto, którego nie planowałam odwiedzić, ale tak się złożyło, że było po drodze do Estonii. Helsinki, w których spędziłam niewiele ponad dobę, podbiły moje serce już na etapie wyszukiwania o nich informacji i organizowania wycieczki. Oferują tak wiele, że nie wystarczyło mi czasu nawet na pomnik Mannerheima. Zamiast tego udało się poznać osobiście ojca Villego […]